Frans vertelt over zijn bezoek aan basisschool Pluspunt in Rotterdam waar passend Onderwijs volledig is gerealiseerd. Mede dankzij het Exova-concept, een concept dat is ontwikkeld door Jan Hendrickx, de man achter Leonardo.

Tot slot een update over wat Google wil gaan doen voor het onderwijs. Zo krijgt de Play Store een eigen hoek voor onderwijskundige apps waar docenten gericht op zoek kunnen gaan naar apps. Daarnaast wil Google het makkelijker maken voor docenten om apps naar alle leerlingen te pushen.

Dit, en hoe innoveren met ict in onderwijs verder in zijn werk gaat, kwam aan bod in de Masterclass Leren innoveren op woensdag 15 mei georganiseerd door Kennisnet in samenwerking met Iselinge Hogeschool. Daarbij kwamen bekende en minder bekende inzichten uit onderzoek en literatuur voorbij van Vier in Balans tot design denken, van Theory U tot recent onderzoek naar innovatiekracht.

Daarbij zijn een aantal succesfactoren voor innovatie genoemd. Eén ervan is een belangrijke houvast bij het innoveren. Zoals gezegd wordt innovatie als onvoorspelbaar gezien, en inderdaad vergt innovatie het loslaten van zekerheden: je moet het oude loslaten om ruimte te maken voor iets nieuws. Maar er is een belangrijke zekerheid die houvast kan bieden: het ideaal dat je probeert te realiseren met innovatie. De kunst is dus om dit helder te maken. En hoe korter en krachtiger je dit weet te formuleren, hoe beter.

Guy Kawasaki, auteur van de innovatieklassieker The Art of the Start, noemt dit, naar Oosters voorbeeld, een mantra. Hij beschrijft het formuleren van een mantra als een van de belangrijkste eerste stappen voor een nieuwe onderneming, welke vorm dit ook heeft. Een goed voorbeeld is de missie van Google: ‘to organize the world’s information and make it universally accessible and useful’. Dit geeft de medewerkers van Google in één zin richting voor alles wat ze ondernemen. Dit is duidelijk wat anders dan een gemiddeld mission statement, die meestal bestaat uit mooi klinkende maar weinig zeggende volzinnen vol buzzwords en vaagheden.

Het gebeurt vaak dat men bij innovatie te snel oversteekt van het wat naar het hoe, zonder een duidelijk en gedeeld antwoord op het waartoe van innovatie. Als je mensen confronteert met innovatie, bijvoorbeeld de introductie van een nieuwe ict-toepassing, en alleen focust op hoe deze ingezet moet worden dan is de kans op weerstand groot en op adoptie klein zolang de gebruikers het doel van het middel – het waarom of waartoe – niet onderschrijven. Een heldere en met de juiste betrokkenen gedeelde visie vormt een belangrijke houvast tijdens het grillige innovatieproces.

Meer info in de slides hieronder.

Het belang van delen en voortbouwen op de kennis van anderen vormde één van de kernpunten van de talk die Cory Doctorow, schrijver van onder andere het boek Maker, gaf tijdens de Maker Faire. Kunnen delen is volgens hem historisch gezien van fundamenteel belang om nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken, om te innoveren. Musici leren muziek te spelen niet door gelijk nieuwe muziek te spelen, maar door te leren van bestaande werken. Al het nieuws dat we maken is gebaseerd op wat anderen voor ons hebben gemaakt. Als je iets leert begrijpen, dan leer je ook dat je het kan beïnvloeden en veranderen.
Volgens Doctorow is het auteursrecht in veel landen er echter meer op gericht om dit gedrag af te straffen dan goed mogelijk te maken. In de wereld van computers en Internet ziet hij ontwikkelingen die het voor mensen onmogelijk of strafbaar maken om te leren begrijpen hoe iets werkt. Het verwijderen van de beveiliging van een iPad om er software op te draaien die Apple niet goedkeurt is in veel landen verboden en strafbaar. Software monitort constant wat je doet en blokkeert zodra je als gebruiker iets doet waarvan een ander niet wil dat je het doet: “I can’t let you do that, Dave”.

Het is geen aan de hardware inherente of onmogelijke feature van een iPad om software te draaien die Apple niet goed keurt en om te leren begrijpen hoe deze werkt: het is een expliciete keuze van iemand om dit onmogelijk te maken. En in de ogen van Doctorow is dat een slechte zaak in een wereld waarin computers zo’n essentieel onderdeel van ons dagelijks leven vormen. Ook verwees hij naar het rootkit debakel van Sony van een aantal jaar geleden, waarbij Sony onzichtbaar voor de gebruiker software installeerde die de gebruiker controleerde op het gebruik van een muziek-cd. De software was voor de gebruiker onzichtbaar. Iemand heeft dus software geprogrammeerd die tegen de gebruiker liegt. “Nee hoor, dit programma is helemaal niet geïnstalleerd.”

Computers die zich gedragen als black boxes, waarvan de werking onzichtbaar is voor de gebruiker, zijn volgens Doctorow een slecht idee. Enerzijds vanuit de gedachte dat het kunnen delen en begrijpen van iets leunt op de mogelijkheid om iets uit elkaar te kunnen halen en zelf weer in elkaar te zetten. Anderzijds omdat computers zo geïntegreerd raken in alle componenten van ons leven, dat we het ons niet kunnen veroorloven om niet te weten hoe ze werken en waarom ze zo werken.

Er gaat een wereld open
Twee docenten van de HAN in Arnhem zijn druk in de weer met vliegers. Door camera’s aan vliegers op te hangen en deze te koppelen met programma’s op iPads gaat er een hele nieuwe wereld open voor kinderen. Kinderen leren op een actieve manier om te gaan met perspectiefwisseling: hoe ziet de wereld op de grond eruit en hoe ziet dezelfde wereld er vanuit de lucht uit? Daarnaast leren de kinderen meteen het een en ander over wind, gps, locatiebepaling en nog veel meer elementen. De beelden vanuit de vlieger en de beelden die de leerlingen zelf maken op de grond zorgen voor een bron van leermateriaal.

Vliegers
Tie van Berkum en Maarten Hennekes kwamen op hun innovatieve idee tijdens een werkweek op Texel waar ze vliegers hadden gekocht. Kun je met de huidige techniek en het concept van vliegeren een leerzame les ontwikkelen? De HAN vindt leren vanuit de wereld een belangrijk uitgangspunt. Vanuit dat idee zijn Tie en Maarten op zoek gegaan naar wat de technische mogelijkheden zijn. Zo hebben zij onder meer contact gehad met de Wageningen Universiteit en met een specialist op het gebied van vliegers en camera’s.

Projectconcept
Na deze verkenningen zijn Tie en Maarten gaan uitwerken wat je met deze technieken kunt en is er een verbinding gelegd tussen techniek, aardrijkskunde en natuurwetenschappen. Vervolgens zijn de voorbereidingen getroffen. Maarten en Tie hebben alles zelf uitgeprobeerd: vliegeren met camera, maken van foto’s, bewerken en koppelen aan EveryTrail. EveryTrail volgt waar je bent geweest  en koppelt foto’s die je maakt aan de locatie.  Maarten en Tie hebben een projectconcept uitgewerkt en een basisschool bereid gevonden hier aan mee te werken. Maarten: “We zijn net  nog gaan kijken in het natuurgebied waar we de les gaan geven. De modder zit nog aan onze schoenen.”

Echte tegenslagen hebben ze nog niet gehad. Tie: “Je hebt een probleem en je lost het op. Niets is vastgetimmerd, dus er is altijd een oplossing. Het lastigste is nog om onze planning te halen.”

Experimenteren
Tijdens de experimenteerfase is het spannend wat het weer doet. Er moet voldoende wind staan en bij teveel regen gaat het niet door. Als er niet voldoende wind staat is het alternatief dat er een heliumballon wordt opgelaten en een drone. Echter kunnen dan niet alle kinderen “hands on” aan de slag, waardoor het leerrendement wel minder wordt. Tie: “Voor de school is het ook een avontuur, dus het is leuk dat de juf dit avontuur aandurft. De juf heeft graag de touwtjes in handen maar dit lesconcept is niet zo voorgeprogrammeerd. Dat is voor de juf en de school best een stap.”

Werkweek
Na dit experiment gaan Maarten en Tie evalueren. De leerpunten worden meegenomen. Dit concept wordt vervolgens opgenomen in werkweek op Texel, waar Maarten en Tie de studenten met dit concept laten kennismaken. De studenten krijgen tijdens de werkweek de opdracht om lessen te ontwikkelen op basis van dit concept en die uit te voeren met een basisschool ter plekke.

Innovatieve start-up, universiteit en open data netwerk
Edo van Royen, mede-oprichter van het adaptieve leerplatform voor rekenen StudyFlow, gaat in op educatieve software onder de naam De code de baas. Edo gunt ons een blik ‘onder de motorkap’: wie zit er eigenlijk achter de software? Wie interpreteert de data en maakt de analyses eigenlijk?

Tijdens een interview worden Cindy Poortman en Kim Schildkamp van de Universiteit Twente door Chris aan de tand gevoeld over datateams en hoe deze teams scholen ondersteunen bij het verkrijgen van relevante data en informatie voor opbrengstgericht werken.
Alette Baartmans van Hack de overheid gaat vanuit het netwerk Open Onderwijs Data in gesprek over open data en de implicaties die dit met zich meebrengt.

Schooldirecteuren in debat
Tijdens het visiedebat betreden drie schooldirecteuren het podium om het debat aan te gaan over hun visie op maatwerk en meten in het onderwijs waarbij ook de rol van ict behandeld wordt. Twee van de drie deelnemers aan dit debat hebben inmiddels hun aanwezigheid bevestigd: Hanneke Taat, rector van het Utrechts Stedelijk Gymnasium en Kees Versteeg, directeur-bestuurder van het Hondsrug College in Emmen.

Datastrateeg
Daarnaast gunt datastrateeg Joost Plattel ons een blik in de toekomst wanneer hij vertelt over de quantified self. Quantified self is een beweging om technologie te integreren in het dagelijks leven. Allerlei meetgegevens van gebruikers worden verzameld en verwerkt om meer te leren over jezelf en over anderen en om analyses te maken en naar correlaties te zoeken. Verontrustende openbaarheid over je persoonlijke levenssfeer of een prachtige oneindige bron van kennis en inzicht? Kom naar Tek Tok en ontdek het zelf.

Lees meer over Tek Tok.
@tektoknl en @KN_Innovatie

Mitch Resnik, ontwikkelaar van de programmeertaal Skratch, stelt dat jongeren eigenlijk wel digitale media kunnen ‘lezen’, maar er niet mee kunnen niet kunnen ‘schrijven’. De meeste jongeren kunnen digitale media dus alleen gebruiken en niet zelf creëren. Ik vind dat het leren om code te schrijven in deze tijd van groot belang is. Waarom? Niet alleen om mogelijk een van de vele banen te vervullen die nu en in de toekomst beschikbaar zijn op dit gebied, maar om meer begrip te krijgen van de wereld om je heen. Want als je leert lezen en schrijven, kun je later leren door te lezen en te schrijven. Zo werkt het ook met code en programmeren: het biedt je een mogelijkheid om je creatief te uiten en van dat proces ook weer te leren.

Code leren is dan ook maar het begin. Het is een proces om te leren over ontwerpen, experimenteren, complexe ideeën simpeler te maken, samen te werken en door te zetten als het moeilijk wordt. Dit zijn belangrijke vaardigheden die passen bij de samenleving van de 21e eeuw. Daarom pleit ik ook om het leren van code en programmeertalen aan het curriculum toe te voegen als standaardonderdeel van onderwijs. Hier kun je nu al mee beginnen door leerlingen vanaf 8 jaar aan de slag te laten gaan met Scratch. Maar ook Codecademy of Code.org voor de wat oudere leerlingen. En zo vind je hier nog 37 andere voorbeelden. Dat het niet saai of alleen voor nerds hoeft te zijn, blijkt ook wel uit onderstaand filmpje met een flink aantal beroemdheden in de hoofdrol.

Ik ben heel benieuwd of er al scholen zijn waar het leren van code al een standaardonderdeel van de lespraktijk is en welke programmeertaal dit dan is. Laat dit weten in de comments!

Wietse is op de Maker Faire geweest in Newcastle want het is tegenwoordig niet alleen mogelijk om wapens te printen, er komen ook interessantere dingen uit de maker movement.

Tot slot hebben we het over examens. Zwetend zitten leerlingen op middelbare scholen weer te ploeteren op examens. Maar in hoeverre zijn die examens wel nodig? Zijn de prestaties van leerlingen het best te meten op 1 moment aan het einde van de rit?

Dit alles en meer in de Kennisnet Innovatie podcast #19.

Bij deze aflevering zitten aan tafel: Lucas Raggers (Innovatie), Michael van Wetering (manager Innovatie), en Wietse van Bruggen (Innovatie)

Abonneren en reageren
Wil je reageren op de podcast? Heb je een vraag? Dit kan in de reacties van dit artikel of via Twitter. Abonneer je in iTunes op de Kennisnet Innovatie podcast. Beluister de podcast ook in de Innovatie app.

Hierbij nodigt Kennisnet 1e en 2e graads lerarenopleidingen uit om aan dit traject deel te nemen.

Kennisnet biedt een programma waarin deelnemers op basis van een eigen onderwijsvraagstuk het complete innovatieproces doorlopen. Kennisnet ondersteunt en begeleidt een team van docenten en bestuurders van 1^e en 2^e graads lerarenopleidingen met:

• het creëren van een gedragen visie op ict in onderwijs;
• het verkennen van geschikte ict-oplossingen als antwoord op de eigen onderwijsvraagstukken, en
• het plannen, experimenteren en evalueren van de inzet van de ict.

Dit traject stelt 1^e en 2^e graads lerarenopleidingen in staat om duurzaam te innoveren met ict. Lees de volledige regelingstekst en de bijlage.

Hoe kun je als onderwijsinstelling meegroeien met die ontwikkelingen en optimaal profiteren van ict? Voor lerarenopleidingen, die leraren voorbereiden op de toekomst, is het van belang om de eigen innovatiekracht te versterken. Maar hoe doe je dat? Hoe stel je je onderwijsprofessionals in staat om structureel te innoveren met ict om het onderwijs te verbeteren?

Tijdens Het Leren van de Toekomst wordt er in 2 fasen onderzoek uitgevoerd naar innovatiekracht binnen de lerarenopleiding, in dit geval de pabo van Hogeschool Iselinge. In de eerste onderzoeksfase is er literatuuronderzoek uitgevoerd naar innovatiekracht en zijn succesfactoren voor innovatiekracht met ict in onderwijs en gerangschikt in een model. Ook zijn er interviews uitgevoerd met het projectteam van Het Leren van de Toekomst, bestaande uit medewerkers van Iselinge Hogeschool en Kennisnet. Van deze eerste fase is nu een tussenrapportage gepubliceerd.

De tussenrapportage van de eerste onderzoeksfase geeft vooral een (voorlopig) antwoord op de volgende drie onderzoeksvragen:

1. Wat wordt verstaan onder innovatie en innovatiekracht en welke factoren beïnvloeden de innovatiekracht?
2. Wat is de visie van Iselinge en Kennisnet op de huidige en gewenste innovatiekracht en de huidige en gewenste ict-bekwaamheid (studenten, docenten) van Iselinge en Pabo’s in het algemeen?
3. Welke doelstellingen en beoogde resultaten heeft Iselinge met het project?

Een juiste mix van willen, kunnen en mogen innoveren
Volgens de literatuur ontstaat innovatiekracht uit een combinatie van het willen innoveren, het kunnen innoveren en het mogen innoveren. Onder willen innoveren zijn succesfactoren te rangschikken die met name te maken hebben met de houding van degene die innoveert:

• de mate van motivatie of belangstelling voor onderwijsinnovaties door middel van ict;
• commitment: het eigenaar voelen van – en verantwoordelijkheid nemen voor de innovatie;
• het gebruik willen maken van de geboden autonomie en ruimte.

Bij kunnen innoveren gaat het eveneens om persoonsgebonden aspecten maar dan met betrekking tot kennis en ervaring, zoals:

• de ervaring als kenniswerker: iemand die kennis en informatie tot zich neemt en deze interpreteert, ontwikkelt en vervolgens gebruikt en distribueert;
• ict kennis en vaardigheden;
• samenwerking: sociaal vaardig en open staan voor samenwerking.

Tot slot vat het mogen innoveren organisatiekenmerken samen die bevorderlijk zijn voor innovatiekracht, zoals:

• een heldere visie: waar wil de organisatie heen en passen innovaties hierin?
• beschikbaarheid van middelen: is er ruimte om te experimenteren, financiële middelen, training?
• autonomie/ruimte voor betrokkenen bij innovatie.

10 tips voor innovatie met ict in de lerarenopleiding
In de tweede onderzoeksfase wordt dit model verder aangescherpt en getoetst aan de praktijk aan de hand van interviews met de betrokken docenten. Hoewel deze tussenrapportage dus nog geen definitief antwoord geeft en meer de uitgangssituatie van het project beschrijft volgen er toch al 10 heldere aanbevelingen uit voor innovatieprojecten op lerarenopleidingen:

1. Gemeenschappelijke visie en draagvlak is essentieel.
2. Werk vanuit een onderwijsvraagstuk en sluit aan op het curriculum.
3. Werk met een projectteam dat technisch en didactisch wordt begeleid.
4. Benader elk experiment als een afzonderlijk project met een eigen projectplan.
5. Betrek docenten, studenten en opleidingsscholen.
6. Neem voldoende (doorloop)tijd voor het project.
7. Houd de lijnen kort.
8. Wees niet te bescheiden: als docent kun je bijdragen aan vernieuwing.
9. Voldoende aandacht voor communicatie en verspreiding.
10. Aandacht voor evaluatie en borging van het project.

Lees meer in de tussenrapportage Het Leren van de Toekomst op de Pabo.