De rol van ict in het Sterrenschool onderwijsconcept

Door Michael van Wetering

Het Sterrenschool onderwijsconcept kent vele aspecten, daar heeft Lidwien Kok, directrice van Sterrenschool Zevenaar onlangs al een toelichting op gegeven. Ik vat het concept graag samen als: ‘Talentontwikkeling vormgeven in Individuele Leerreizen die niet begrensd zijn in tijd of locatie’. Het leren varieert per kind in tijd, plaats, vorm, volgorde, et cetera. Dit levert de volgende uitdagingen op:

• Hoe organiseer je dergelijk onderwijs betaalbaar?
• Hoe ziet het leren er dan uit in relatie tot leermateriaal?
• Hoe vindt communicatie plaats tussen alle betrokkenen: leerlingen, docenten, ouders en school?

Na participatie in enkele interessante discussies over het concreet opzetten van een Sterrenschool, onder andere resulterend in een boek en website, ben ik ervan overtuigd dat dit alleen met brede en intensieve inzet van ict haalbaar is. Onderstaand een schets hoe dat eruit zou zien voor drie pijlers onder dit onderwijs: organiseren en registreren, spelen en leren, en communiceren.

Organiseren en registreren
Als de schotten tussen opvang en onderwijs verwijderd worden, onder andere in de brede scholen naast de Sterrenscholen, rijst de vraag hoe inhoudelijke verbinding tot stand kan worden gebracht. In een individueel plan per leerling kan vastgelegd worden waarmee het leren in de opvang start, hoe dit verder vorm krijgt in het onderwijs en tussentijds weer ondersteund wordt in de opvang. Alleen via een breed (opvang, onderwijs, thuis, elders) toegankelijk planningssysteem kunnen alle actoren goed op elkaar afgestemd samenwerken.

Een digitaal plan- en registratiesysteem kan die toegang overal en altijd bieden, met de juiste toegang voor de juiste mensen op de juiste tijd en plaats. Opvang, docent en ouder werken daarin idealiter samen en dragen bevindingen en observaties over.

Spelen en leren
Het leren met de juiste (adaptieve) leermaterialen conform het individuele plan moet per kind samengesteld en klaargezet worden. Ook spelen in en buiten school kan bijdragen aan het leren. Dergelijk individueel en adaptief onderwijs is niet te realiseren zonder goede integratie tussen het digitale plan- en registratiesysteem en het digitale leer- en oefensysteem. Een individueel gedreven digitale leeromgeving dat op basis van een plan adaptief leermateriaal aanbiedt, is hiervoor vereist. Diezelfde leeromgeving geeft per leerling terugkoppeling aan het plan- en registratiesysteem over het leergedrag en de oefen- en toetsresultaten waargenomen in de leeromgeving.

De docent gebruikt deze geïntegreerde omgeving om het plan aan te passen, terwijl de adaptieve leeromgeving binnen afgesproken grenzen al inspeelt op problemen die tijdens het leren met additioneel materiaal, alternatieve vormen of extra oefening geadresseerd kunnen worden.

Communicatie
Om in goede samenwerking passend onderwijs te organiseren, verzorgen en waar nodig bij te stellen, is veel communicatie nodig tussen de diverse actoren. Omdat synchrone (zelfde tijd) aanwezigheid op één plaats steeds minder voor zal komen met de beoogde flexibiliteit in tijd en plaats biedt ook hier de digitale dimensie uitkomst. E-mail, Twitter en andere asynchrone berichtsystemen bieden hier volop mogelijkheden voor. Dit in aanvulling op de eerdergenoemde gedeelde systemen.

Virtuele groepsbijeenkomsten kunnen ook op allerlei manieren vormgegeven worden. Je klas/groep op Hyves of Facebook, of een blog bijgehouden door de juf biedt bijvoorbeeld ouders volop gelegenheid te delen in wat die dag gezamenlijk gedaan en beleefd is. Ze kunnen daar kennis van nemen en zelfs in participeren in een verloren kwartier midden op de dag of ’s avonds al dan niet samen met de kinderen. Deze betrokkenheid biedt de school ook mogelijkheden ouders te werven voor allerlei activiteiten.

Klinkt ideaal: hoe kan ik hiermee aan de slag?
Een reality check doet mij (helaas) concluderen dat er nog geen (breed beschikbare) plannings- en administratiesystemen en leer- en toetsomgevingen bestaan die een individueel toegesneden en geïntegreerd onderwijsproces kunnen ondersteunen.

Daarom steken we bij Kennisnet veel energie in het gezamenlijk met het veld ontwikkelen van ‘bouwtekeningen’ van deze systemen. Als we helder hebben wat er nodig is en we maken de noodzakelijke afspraken over (gestandaardiseerde) informatie-uitwisseling tussen systemen dan wordt de markt op de juiste manier geprikkeld! Tot die tijd zal er flink geïmproviseerd moeten worden en is voorzichtigheid geboden met bestaande systemen die vaak de flexibiliteit niet bieden die een Sterrenschool nodig heeft. In het speciaal onderwijs staat men voor uitdagingen die organisatorisch vergelijkbaar zijn, specifieke beperkingen van leerlingen vereisen een individuele aanpak. De daar opgedane ervaringen en ontwikkelde systemen zijn voor Sterrenscholen zeker relevant en leerzaam.

Michael van Wetering is CTO op de afdeling Strategie en Innovatie bij Stichting Kennisnet.

redactie