“Ik wil graag een integraal, digitaal en adaptief leersysteem”

Door Louis Peeters

“Ik wil graag een integraal, digitaal en adaptief leersysteem’. Deze vraag zal een school niet zo snel stellen. Misschien is er wel behoefte aan een dergelijk systeem, maar de vraag van de school wordt vaak bepaald door wat er op de markt te krijgen is. Of kan de school deze vraag nog niet stellen? Dat laatste lijkt het meest voor de hand te liggen. Want de verwarring en onduidelijkheid is bij alle woorden (integraal, digitaal, adaptief, leersysteem) aanwezig. Wat wordt er precies mee bedoeld? En een korte verkenning met Google levert het bewijs voor deze onduidelijkheid. En hoe kun je dan beoordelen wat er te koop is? Laat staan weten wat je zou willen hebben.

Voor het SURFnet/Kennisnet Innovatieprogramma is een verkenning uitgevoerd naar adaptief leren ondersteund door ict. Dit in het  kader van het project: ‘Klaar voor de start?’ Samen met drie scholen zijn we aan de slag gegaan. Wat wilden de scholen hebben?

• Een leersysteem waarin alle afspraken over leerinhouden, leerroutes, onderwijstijd, agenda, vorderingen worden bijgehouden. Waarin gecommuniceerd kan worden met lerenden, docenten en ouders. Waarin alle beschikbare bronnen en faciliteiten zijn opgenomen. Kortom waarin het gehele onderwijsproces wordt geregeld. Het is een werkplaats voor leerlingen en leerkrachten.
• Adaptief: onderwijs dat is afgestemd op de behoefte van een individu. Dat wil zeggen dat in het leersysteem individuele routes (met content) moeten zitten. (In het rapport ‘Verkenning naar Adaptieve Leersystemen’ wordt verslag gedaan van een marktscan naar verschillende adaptieve producten die beschikbaar zijn).
• Integraal: alle functionaliteiten moeten in één programma of toepassing zitten.
• Digitaal: het leersysteem is altijd en overal beschikbaar via de computer en het internet.

Marktscan leersystemen voor adaptief onderwijs
En dan weet je dus wat je wilt (of kunt willen). Maar is dat er ook? Kun je zo’n systeem ergens kopen? Aanleiding om een quickscan in de markt uit te voeren. Wat wordt er aangeboden en wat wordt er door scholen gebruikt? Een eerste inventarisatie leverde op dat niet alle systemen webbased zijn (dus niet overal en altijd toegankelijk), dat slechts enkele programma’s eigen content hebben en dat adaptiviteit eerder uitzondering dan regel is. Een (groot) deel van de gebruikte programma’s door scholen zijn meer administratief van aard of enkel inhoudelijk gericht.  Op basis daarvan is een aantal volgsystemen of administratiesystemen afgevallen. Zij faciliteren meerdere functies niet of voldoen niet of te gering aan de eisen. Er blijven 3 programma’s over die in eerste instantie op aantal onderdelen lijken te voldoen aan het programma van eisen: Ooggetuige, FollowMe en BasisOnline.

Samenvatting conclusies quickscan

• Geen van de systemen heeft een interne Leermiddelencatalogus. In Ooggetuige en  FollowMe wordt gewerkt met leer- en ontwikkelinglijnen of doelen. In FollowMe en Basis-online kan wel zelf gemaakte content worden toegevoegd.
• De drie beschreven omgevingen zijn integrale systemen. Dat wil zeggen: ze hebben geen dynamische koppeling met andere applicaties en zijn ook niet ingericht om deze dynamische koppeling met andere systemen te maken. Wel beschikken ze over een importmodule voor administratieve gegevens van leerlingen.
• Ten aanzien van de (interne) communicatie tussen gebruikers zijn er opmerkelijke verschillen. In FollowMe kunnen alle gebruikers communiceren via interne (gesloten) mail. In Ooggetuige kan dat alleen via de ‘normale’ mail en in Basis-online wordt gewerkt met een mededelingenbord voor leerlingen. Leerkrachten en directie kunnen gebruik maken van het intranet. Ouders hebben geen berichten service.
• Een kalender of planningsfunctie is in Ooggetuige (leerling) en FollowMe (leerling en leerkracht) aanwezig. De functionaliteit is echter beperkt tot het inplannen van taken.
• In alle drie systemen ontbreekt een gedigitaliseerde toestmodule. Basis-online heeft hiertoe wel plannen.
• Met betrekking tot het onderdeel ‘mijn site’ kunnen we concluderen dat die bij Basisonline geïmplementeerd is. FollowMe heeft een beperkt portal dat kan worden aangepast door de gebruiker. Ooggetuige heeft deze functionaliteit niet.
• Taaktoewijzing: in Ooggetuige momenteel niet beschikbaar. Wel worden voorbereidingen gedaan om tot zorgplannen te komen die ook als taaktoewijzing kunnen dienen. In FollowMe kunnen taken worden toegewezen. Het meest uitgebreid is Basis-online. Hier kan lesmateriaal ontworpen worden (in de lessenmaker).
• Geen van de drie systemen beschikt over een adequaat systeem om de activiteiten van leerlingen te ‘loggen’.
• Mijn portfolio: Op leerlingniveau zijn portfolio functionaliteiten aanwezig. Ze verschillen wel in omvang en mogelijkheden. Op leerkrachtniveau ontbreekt het bij Ooggetuige, in FollowMe met beperkte mogelijkheden en in Basis-online is het een onderdeel van het intranet.
• Er zijn grote verschillen als het gaat om overzichten en rapportages. Ooggetuige heeft een uitgebreide rapportage op individueel, groeps- en schoolniveau. FollowMe is beperkt tot individuele rapportages en in Basis-online ontbreekt dit onderdeel op schoolniveau.

Tot zover de samenvatting van de conclusies. Er is dus op dit moment geen leersysteem dat voldoende voldoet. Er is dus werk aan de winkel! Samen met de scholen en leveranciers zal verkend worden of in een unieke samenwerking het ‘integraal, digitaal en adaptief leersysteem’ gebouwd kan worden. Op basis van een bestaand programma? Er liggen kansen, we houden u op de hoogte over de voortgang.
Meer informatie over Adaptief leren ondersteund door ict.

Louis Peeters is adviseur op het gebied van onderwijs en ict bij APS.

redactie